Jakie cele stoją za rosyjskim sygnalizowaniem nuklearnym wobec państw NATO? Jak zmienia się rosyjskie podejście pod wpływem doświadczeń wojny z Ukrainą? Jaką rolę odgrywają Białoruś oraz obwód królewiecki jako narzędzia nuklearnej presji na wschodnią flankę Sojuszu? Jakie ryzyka dla Polski i sąsiednich państw wiążą się z potencjalną eskalacją i jak NATO powinno dostosować swoją politykę odstraszania, w tym jądrowego? To tylko kilka z pytań, na które odpowiadamy w raporcie pt. Nie tylko Iskandery. Zagrożenia nuklearne dla wschodniej flanki NATO.

[Pobierz pełną wersję raportu PDF]

Cele i instrumenty rosyjskiego zastraszania

Rosja wykorzystuje broń jądrową nie tylko do odstraszania, ale również jako instrument zastraszania mający na celu wymuszenie ustępstw politycznych, w tym ograniczenie wsparcia dla Ukrainy, oraz testowanie solidarności państw Sojuszu Północnoatlantyckiego.

Przebieg konfliktu na Ukrainie wskazuje, że rosyjskie władze traktują użycie broni jądrowej jako ostateczność i nie podchodzą do niego lekkomyślnie. Jednak w skrajnym przypadku Rosja może uznać, że jej nuklearne groźby sparaliżują NATO i pomogą dokonać otwartej lub skrytej agresji przeciwko państwom Sojuszu. Takie bezpośrednie starcie niosłoby zaś ze sobą ryzyko użycia broni jądrowej, zwłaszcza gdyby Rosja przegrywała konflikt.

Główne wymiary rosyjskich działań obejmują:

• Retorykę: wypowiedzi rosyjskich polityków, urzędników, wojskowych i komentatorów, mające wskazywać na rosnące ryzyko użycia broni jądrowej przez Rosję.
• Zmiany doktrynalne: obniżenie deklarowanego progu użycia broni jądrowej w doktrynie nuklearnej z 2024 r.
• Wykorzystanie Białorusi i obwodu królewieckiego: rozmieszczenie elementów sił jądrowych (środków przenoszenia i przypuszczalnie głowic) na terytorium Białorusi i obwodu królewieckiego, które służy jako narzędzie zastraszania w sąsiedztwie granic NATO oraz potencjalny środek agresji lub eskalacji. W przypadku konfliktu państwa środkowo-wschodniej flanki NATO, w tym Polska, byłyby najbardziej narażone na ewentualne uderzenia bronią jądrową z tych obszarów.
• Ćwiczenia sił nuklearnych: Organizacja złożonych ćwiczeń obejmujących siły strategiczne i niestrategiczne (w tym ćwiczone w maju 2026 r. wydawanie głowic nuklearnych jednostkom liniowym) ma demonstrować gotowość do eskalacji. Organizowanie niezapowiedzianych manewrów może być sygnałem o rosnącym prawdopodobieństwie wybuchu lub zintensyfikowania konfliktu.
• Rozbudowa sił nuklearnych: wprowadzanie dodatkowych środków przenoszenia broni jądrowej ma nie tylko wzmacniać rosyjskie zdolności, ale i wskazuje na możliwe sposoby jej użycia. Dla przykładu, pociski średniego zasięgu Oriesznik mogą razić cele w całej Europie.

Rekomendacje PISM: Jak wzmocnić odstraszanie NATO?

Adekwatna odpowiedź na rosnące zagrożenie ze strony Rosji wymaga od Sojuszu dalszej adaptacji odstraszania nuklearnego i konwencjonalnego, by jak najmocniej komunikować władzom w Moskwie, że nie będą w stanie kontrolować eskalacji:

1. Rozszerzenie programu nuclear sharing: Włączenie dodatkowych państw ze wschodniej flanki NATO, w tym Polski, do sojuszniczego programu współdzielenia broni jądrowej w celu wzmocnienia potencjału i wiarygodności politycznej Sojuszu.
2. Rozwój nowych systemów przenoszenia: Szybkie rozpoczęcie prac nad nową generacją niestrategicznych systemów przenoszenia broni jądrowej (odpalanych z powietrza lub z lądowych wyrzutni mobilnych).
3. Gotowość do osłabiania operacyjnych zdolności Rosji: Wzmocnienie zdolności Sojuszu do ewentualnej neutralizacji rosyjskiego potencjału jądrowego rozmieszczonego w Białorusi i obwodzie królewieckim, a także ćwiczenie takich scenariuszy działania.
4. Rozbudowa konwencjonalnych zdolności uderzeniowych: Zwiększenie możliwości Polski i sojuszników do precyzyjnego rażenia celów w głębi terytorium Rosji (na dystansie powyżej 1000 km).
5. Realizacja francuskiej koncepcji „wysuniętego odstraszania”: Implementacja francuskiej inicjatywy m.in. poprzez organizację ćwiczeń sił nuklearnych Francji na obszarze wschodniej flanki.
6. Ostrożność w kontroli zbrojeń: Unikanie niekorzystnych porozumień z Rosją, które uzależniałyby ograniczenie jej potencjału nuklearnego w Białorusi czy obwodzie królewieckim od zmniejszenia obecności lub zdolności jądrowych NATO w Europie.

O raporcie: Raport Nie tylko Iskandery. Zagrożenia nuklearne dla wschodniej flanki NATO stanowi kompleksowe opracowanie dla decydentów, analityków oraz ekspertów zajmujących się bezpieczeństwem międzynarodowym i polityką odstraszania.

Autorzy: Anna Maria Dyner, Artur Kacprzyk, Łukasz Kulesa

[POBIERZ PEŁNY RAPORT]