Jaka była geneza i okoliczności podpisania umowy?

Zamiar zawarcia nowej umowy obronnej Polska i Niemcy ogłosiły w trakcie konsultacji międzyrządowych 1 grudnia ub.r. Jej treść opracowały ministerstwa obrony obu państw. Data podpisania umowy – w 35. rocznicę zawarcia przez Polskę i Niemcy traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy – symbolicznie podkreśla rolę relacji dwustronnych. Zarówno Polska, jak i Niemcy uznają NATO za fundament swojego bezpieczeństwa, jednak wobec niepewnej przyszłości relacji transatlantyckich poszukują dodatkowych bilateralnych partnerstw. Dlatego Polska zawarła w ub.r. traktat z Francją, a w maju br. z Wielką Brytanią, z którą Niemcy z kolei podpisały traktat w ub.r. Celem nowej umowy jest uporządkowanie zasad współpracy wojskowej i dostosowanie jej do aktualnych zagrożeń, których nie przewidywał dokument z 2011 r. Polska i Niemcy realizują programy modernizacji i rozbudowy sił zbrojnych, które w przyszłości, wobec ograniczania amerykańskiego zaangażowania wojskowego w Europie, mają stanowić w ramach NATO kluczowy element konwencjonalnego odstraszania Rosji. Obecnie Niemcy rozmieszczają na Litwie brygadę sił lądowych, a według nowej strategii wojskowej Bundeswehra ma do 2035 r. stać się najsilniejszą konwencjonalną armią na kontynencie.

Jakie były cele obu stron?

Dla Polski celem strategicznym jest skłonienie Niemiec do jak największego i trwałego zaangażowania na wschodniej flance NATO, tak aby traktowały jej zabezpieczenie jako niezbędny warunek własnego bezpieczeństwa. Dla Niemiec pogłębienie współpracy obronnej z Polską jest elementem stopniowej realizacji ambicji przejmowania większej odpowiedzialności za bezpieczeństwo w Europie. Celem obu rządów było podkreślenie nieodzowności wzajemnej współpracy, jednak bez tworzenia nowych zobowiązań o charakterze traktatowym. Efektem takiego podejścia jest wybór formuły umowy technicznej między ministerstwami obrony. Rozwiązanie takie wynika z przyznania priorytetu relacjom transatlantyckim oraz przekonania o fundamentalnej roli NATO i – w mniejszym zakresie – UE. Nowy dokument ma dostosować do obecnych wyzwań postanowienia umowy ramowej z 2011 r., która określała ogólne dziedziny współpracy i koordynacji działań w sferze bezpieczeństwa i obronności.

Jakie są najważniejsze postanowienia umowy?

W wymiarze strategicznym Polska i Niemcy podkreślają i potwierdzają zobowiązania sojusznicze wynikające z członkostwa w NATO (w szczególności art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego) oraz w UE (art. 42 ust. 7 Traktatu o Unii Europejskiej). Tym samym uznają kluczową rolę tych organizacji w swoich politykach bezpieczeństwa i obronnych. Nowa umowa określa obszary przyszłej współpracy: cyberbezpieczeństwo, zwalczanie dezinformacji i zagrożeń hybrydowych oraz budowa zdolności w domenie kosmicznej. Tworzy także podstawy bliższej współpracy przemysłów zbrojeniowych oraz wspólnego pozyskiwania sprzętu wojskowego, choć nie wymienia w tym kontekście konkretnych rodzajów uzbrojenia. Przyznaje priorytet mobilności wojskowej – służyć ma jej rozbudowa infrastruktury oraz uproszczenie procedur biurokratycznych związanych z transportem żołnierzy i sprzętu. Polska i Niemcy mają także rozwijać interoperacyjność sił zbrojnych poprzez wspólne ćwiczenia, organizację szkoleń i wymianę informacji, w tym wywiadowczych. Umowa przewiduje kontynuację i rozwój współpracy w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa na Bałtyku.

Jakie jest znaczenie umowy dla stosunków polsko-niemieckich?

Umowa obronna wskazuje na podobną percepcję zagrożeń i wyzwań stojących przed Polską i Niemcami. Dla obu państw kluczowa będzie jednak współpraca oraz zobowiązania sojusznicze w ramach NATO i UE, więc wpływ nowej umowy na relacje polityczne będzie niewielki. Może ona jednak sprzyjać zacieśnieniu bilateralnej współpracy wojskowej, a także przyczynić się do realizacji przez przemysły zbrojeniowe obu państw wspólnych projektów zarówno w sferze produkcji, zakupów, jak i badań nad nowymi technologiami. Przykładem współpracy sił zbrojnych jest planowany udział wojsk inżynieryjnych Bundeswehry w budowie umocnień na granicy polsko-rosyjskiej, tzw. Tarczy Wschód. Poprawa mobilności wojskowej wpłynie korzystnie na bezpieczeństwo Polski oraz wschodniej flanki NATO, w tym państw bałtyckich. Ramowy charakter umowy powoduje jednak, że konkretne działania i ewentualne wspólne projekty będą wymagały dodatkowych negocjacji zarówno na poziomie politycznym i wojskowym, jak i firm zbrojeniowych.