Jaki jest kontekst i znaczenie szczytu UE–Armenia?

Najważniejszym kontekstem szczytu jest kontynuacja politycznego zbliżenia obu partnerów po przyjęciu nowej agendy strategicznej w grudniu ub.r. i ustanowieniu 21 kwietnia br. Partnerskiej misji UE w Armenii (EUPA), która ma wesprzeć Armenię w walce z zewnętrznymi zagrożeniami, w tym cybernetycznymi i dezinformacją. Unijni i armeńscy politycy określają szczyt mianem kamienia milowego w relacjach dwustronnych. Było to pierwsze wydarzenie tej rangi w relacjach Unii z jedną z republik Kaukazu Południowego. Uwidoczniło też fakt zastąpienia Gruzji przez Armenię na pozycji lidera współpracy z UE w regionie.

Jakie są ustalenia szczytu?

We wspólnym oświadczeniu UE i Armenia potwierdziły zamiar wieloaspektowego (bezpieczeństwo, energetyka, nowe technologie itp.) i wielopoziomowego (pod względem stopnia zaangażowania we współpracę) rozwoju stosunków dwustronnych. Na szczycie obie strony zawarły porozumienie o Partnerstwie na rzecz konektywności, dotyczące rozbudowy regionalnych połączeń i infrastruktury transportowej, energetycznej i cyfrowej, w ramach którego będą prowadziły dialogi na wysokim szczeblu. Wraz z zachętą dla europejskich i armeńskich firm do udziału w projektach inwestycyjnych w Armenii ma ono służyć pobudzeniu handlu, stworzeniu nowych miejsc pracy i wzmocnieniu stabilności w regionie. Przedstawiciele Frontexu i armeńskiego MSW parafowali natomiast porozumienie, które zakłada wsparcie Ormian w zarządzaniu granicami i migracją. Ma ono służyć przejęciu przez nich całkowitej kontroli nad granicami (od Rosji) i wdrożeniu planu działań na rzecz liberalizacji wizowej z UE.

Jakie jest znaczenie szczytu dla Armenii?

Organizacja szczytu, spotkanie EPC w Erywaniu i wizyta państwowa prezydenta Francji Emmanuela Macrona (3–5 maja) potwierdzają skuteczność wielowektorowej polityki zagranicznej Paszyniana. Sugerują też poparcie UE i jej członków dla tego kursu, a pośrednio – także dla samego premiera. Obóz rządzący wykorzystuje to w kampanii wyborczej. Pozytywna ocena jego działań na arenie międzynarodowej ma stać się – według urzędujących władz – jednym z czynników, które zapewnią im przedłużenie mandatu na trzecią kadencję w planowanych na 7 czerwca wyborach parlamentarnych.

Zacieśnianie przez Armenię stosunków z UE jest przejawem zmniejszania wpływów Rosji w tym państwie i, szerzej, na obszarze całego Kaukazu Południowego. Ze względu na relatywnie mały rynek i niekorzystny klimat inwestycyjny Armenia nie jest ważnym partnerem gospodarczym UE, ale Unia może stać się dla niej kluczowym wsparciem w dalszym uniezależnianiu od Rosji, a w perspektywie długoterminowej – w opuszczeniu przez nią Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej.

Jakie są wyzwania i perspektywy relacji UE–Armenia?

Nawet w perspektywie średniookresowej akcesja Armenii do UE jest mało realna. Utrzymanie i rozwój współpracy są zaś uzależnione głównie od wyniku czerwcowych wyborów. Przegrana partii Paszyniana i wygrana prorosyjskiej opozycji są obecnie mało prawdopodobne, ale zastrzeżenia UE mogą budzić niektóre działania obozu rządzącego podczas kampanii wyborczej, np. nowelizacje kodeksu wyborczego na niekorzyść opozycji. Wygrana obozu rządzącego nie spowoduje też całkowitego uniezależnienia się Armenii od Rosji, m.in. z powodów ekonomicznych i bezpieczeństwa, w tym energetycznego. Będzie to długoterminowym wyzwaniem wymagającym większego wsparcia UE, m.in finansowego. Trudnym tematem w relacjach dwustronnych pozostanie uszczelnienie unijnego systemu sankcji nałożonych na Rosję, co może przynieść negatywne skutki dla i tak relatywnie słabej gospodarki Armenii. Osiągnięcie unijnych celów w zakresie poprawy połączeń transportowych z Azją Centralną przez Kaukaz Płd. będzie natomiast uzależnione od postępów w procesie pokojowym między Armenią i Azerbejdżanem, na który UE – w przeciwieństwie do USA – nie ma obecnie bezpośredniego wpływu.